Haber: Fatma Nur Polatcan/ Van
Van’da kadınlar, sınırlı istihdam olanaklarına rağmen tandır başında çalışarak kendi emekleriyle ayakta durmaya çalışıyor. Aile bütçesine katkı sunan kadınlar, bir yandan tandır mesaisini sürdürürken diğer yandan ev ve çocuk bakımının yükünü de taşıyor. Kadınların evde başlayan tandır ekmeği üretimi, gelir kapısına dönüşürken kendi emekleriyle para kazanmak aynı zamanda ekonomik bağımsızlık mücadelesinin de bir parçası oluyor.
Sabahın erken saatlerinde başlayan mesai boyunca hamur yoğuran, ekmek açan ve tandırın başında çalışan kadınlar, elde ettikleri kazançla aile bütçesine katkı sunuyor. Kendi kazancını elde etmek ve başkasına bağımlı olmadan yaşayabilmek isteyen kadınlar için tandır evleri bu anlamda önemli bir çalışma alanına dönüşüyor.
“Evimizi bu ekmekle geçindiriyoruz”
Bu evlerden biri olan Bereket Tandır Evi’nde çalışan Refika Kadak, tandır ekmeği yapmayı genç yaşlarda kayınvalidesinden öğrendiğini anlatıyor. Evlendikten sonra evde daha sık ekmek pişirdiğini belirten Kadak, son beş yıldır eşiyle birlikte bu işi yaptıklarını söylüyor:
“18-19 yaşlarımda, ev için ekmek yapmaya başladım. Kayınvalidem öğretti bana. Evlendikten sonra daha çok pişirdim. Son beş yıldır eşimle birlikte bu işi yapıyoruz. İlk başta sadece eşimle ikimizdik, şimdi dört pişirici ve iki yumakçıyla çalışıyoruz. Yani artık küçük bir aile gibiyiz.”
“Herkesin işi ayrıdır”
Tandır evinde herkesin yaptığı iş ayrıdır diyen Kadak, çalışma düzenini şöyle aktarıyor; “Tandır evindeki mesai sabah erken saatlerde başlar. Eşim saat 04.00’te hamuru yoğurup tandırı hazırlarken kadınlar 07.30’da iş başı yapar ve ekmekler saat 08.00’e doğru çıkmaya başlar.” Kadak, bütün bu zorluklara rağmen tandır evinde çalışmanın kendilerine yalnızca gelir değil, dayanışma da kazandırdığını söylüyor: “Birlikte çalışıyoruz, birlikte gülüyoruz. Şakalaşıyoruz, dayanışıyoruz. Bu iş bize hem ekmek hem dostluk kazandırıyor.”
İş yerindeki mesainin ardından evde de sorumluluklarının devam ettiğini, ev işleri ve çocuk bakımının çoğunlukla kadınların üzerinde kaldığını belirten Kadak, “Hem burada çalışıyoruz hem de akşam eve gidince ev işleri, çocuklar var. Kiminin üç dört çocuğu var, hepsi küçük. Okula gidenler var. Bir yardımcı olsa kadınlara daha kolay olur ama çoğu zaman yok. Mecburuz, çünkü evimizi bu ekmekle geçindiriyoruz.”
“Kadının elinden her şey gelir”
Tandır evinde çalışan ve soyadını paylaşmak istemeyen Berivan da kadınların kendi emekleriyle gelir elde etmesinin önemine dikkat çekiyor. Yaklaşık 20 yıldır evinde tandır ekmeği yaptığını belirten Berivan, son bir aydır da tandır evinde çalışıyor.
Evlendikten sonra tandır ekmeği yapmaya başladığını anlatan Berivan, evde zaman zaman ara vererek sürdürdüğü üretimi, çocukları ekmek istediğinde yeniden yaptığını söylüyor. Tandır evinde çalışmaya ise kendi isteğiyle başladığını belirtiyor.
Kadınların kendi kazançlarını elde etmesinin önemini vurgulayan Berivan, “Kadınların çalışıp, helal ekmek kazanması ne güzeldir” diyor.
Kadınların farklı işlerde çalışabilecek güce ve beceriye sahip olduğunu söyleyen Berivan, “Kadınlar her şeyi de yapar. Kadınlar, nerede çalışırsa çalışsın her işi en güzel şekilde yapar. Kadın güçlüdür. Onların elinden her şey geliyor” ifadelerini kullanıyor.
Kadınların emek yolculuğunun çocukluk yıllarından itibaren başladığını dile getiren Berivan, evlilik sonrasında da ekmek üretimi, ev işleri ve çocuk bakımının bu emeğin bir parçası olduğunu anlatıyor:
“Evlendikten sonra zaten ekmek pişirdik. Ev işiyle uğraştık. Çocuklara baktık. Bu yaşıma kadar her işi yaptım.”
Kadınların emek mücadelesi
Refika Kadak ve Berivan’ın anlatımları, tandır evlerinin kadınlar açısından yalnızca geleneksel üretimin sürdürüldüğü yerler olmadığını gösteriyor. Bu mekânlar aynı zamanda kadınların çalışarak gelir elde ettiği, aile bütçesine katkı sunduğu ve kendi ayakları üzerinde durmaya çalıştığı alanlar.
Kadınların iş yaşamına katılımının düşük olduğu Van’da, tandır başında verilen emek, geçim mücadelesinin gündelik hayattaki karşılıklarından biri. Kadınlar bir yandan ekonomik zorluklarla mücadele ederken diğer yandan ev içindeki sorumluluklarını da taşımaya devam ediyor.
Refika Kadak’ın “Evimizi bu ekmekle geçindiriyoruz” sözleri, tandır emeğinin aile ekonomisindeki yerini ortaya koyarken Berivan’ın “Kadın kendine çalışsa, helal ekmek yese ne güzel” sözleri, bu emeğin kadınlar için taşıdığı bağımsızlık arzusunu anlatıyor.
Tandır başında yoğrulan hamur, kadınlar için yalnızca ekmeğe değil, kendi emekleriyle ayakta durma mücadelesine de dönüşüyor.
Sur Ajans/